H ψυχική υγεία ορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως “κατάσταση ευημερίας στην οποία το άτομο αποδίδει το μέγιστο των δυνατοτήτων του, είναι σε θέση να χειρίζεται τις συνήθεις αγχώδεις καταστάσεις της ζωής, μπορεί να εργάζεται (ή να σπουδάζει) παραγωγικά και αποδοτικά και να συμβάλλει στην κοινότητά του”.
Δεν νοείται ως απουσία ψυχικής διαταραχής, αλλά περισσότερο ως ευημερία από κάθε άποψη: συναισθηματική, σωματική και ψυχική υγεία είναι όλα κομμάτια της ίδιας εικόνας.
Η ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων (ΨΥΠΕ) αποτελεί ένα πολύ σοβαρό θέμα δημόσιας υγείας.
Οι αποκλίσεις της είναι ένα συχνό (10 – 20% πληθυσμού), σύνθετο και σημαντικό πρόβλημα εξαιτίας των σοβαρών επιπτώσεων που μπορεί να επιφέρουν, π.χ., ψυχικός πόνος, ελλειμματική λειτουργικότητα του παιδιού ή εφήβου, ψυχολογική και οικονομική επιβάρυνση των οικογενειών και του κράτους.
Αν οι ψυχικές διαταραχές στα παιδιά αφεθούν χωρίς θεραπεία, μπορεί να συνεχιστούν στην ενήλικη ζωή με επιπτώσεις στην υγεία, την επαγγελματική και κοινωνική ζωή των ανθρώπων (αυτοκτονικότητα, χρήση ουσιών, αυξημένα ποσοστά εμπλοκής με τον νόμο, τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας και πρόνοιας).
Η περίοδος της πανδημίας, έχει αναμφισβήτητα επηρεάσει σημαντικά την ψυχική υγεία των παιδιών και των νέων στη χώρα μας, οι οποίοι κλήθηκαν να διαχειριστούν πρωτόγνωρες συνθήκες ζωής, άγχος και φόβο για τις επιπτώσεις της πανδημίας στους ίδιους και στα αγαπημένα τους πρόσωπα, απομόνωση στο σπίτι, ελλιπή πρόσβαση στην ποιοτική εκπαίδευση και έλλειψη κοινωνικοποίησης.
Ολοένα και συχνότερα βλέπουμε εφήβους με σοβαρές αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές και απόπειρες αυτοκτονίας που συνήθως «κρύβουν» διαταραχές τύπου κατάθλιψης και άγχους.
Οι παιδοψυχίατροι, και οι ειδικοί ψυχικής υγείας γενικότερα, αναφέρουν ότι ολοένα και συχνότερα συναντούν γονείς με προβλήματα ψυχικής υγείας (π.χ., μητέρες με κατάθλιψη) που μπορεί να επηρεάσουν την άσκηση του γονικού ρόλου, τη σχέση γονέων – παιδιού, ενώ συχνά συνδέονται με προβλήματα ψυχικής υγείας και στα παιδιά τους, ιδιαίτερα μάλιστα στις πιο μειονεκτούσες κοινωνικοοικονομικά οικογένειες.
Για ακόμη μία φορά, βλέπουμε την ιδιωτική πρωτοβουλία να έρχεται να καλύψει ακόμη και τα βασικά!
Σκοπός του παρόντος λοιπόν, τουλάχιστον στο πρώτο μέρος, είναι ο σχεδιασμός και η υλοποίηση ενός πενταετούς επιστημονικού προγράμματος για την ενίσχυση του τομέα της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων στην Ελλάδα.
Τα παιδιά και οι έφηβοι αντιμετωπίζουν ανησυχητικές ελλείψεις αναφορικά με τη λήψη υπηρεσιών ψυχικής υγείας.
(;)Αλήθεια, τα σχολεία τί κάνουν για την ψυχική υγεία;
Αντί να βρίσκονται ψυχολόγοι σε κάθε σχολείο της χώρας, έγιναν κάποιες αποσπασματικές κινήσεις, με μία Υπουργική Απόφαση τον Νοέμβριο του προηγούμενου έτους, αναφέρομαι στο ΦΕΚ Β5356/7.11.2022.
Πολλά σχολεία στην Ευρώπη προσφέρουν ψυχική και συναισθηματική υποστήριξη στους μαθητές τους και αναζητούν τρόπους να προωθήσουν την ευημερία τους.
Αυτό συχνά επιτελείται μέσω συγκεκριμένων προγραμμάτων, μαθησιακής αρωγής, στήριξης σε εκπαιδευτικό και προσωπικό επίπεδο από επαγγελματίες της ψυχικής υγείας που είναι εξωτερικοί συνεργάτες ή ως εργαζόμενοι στο σχολείο.
Οι προσεγγίσεις που τα σχολεία υιοθετούν μπορεί να είναι καθολικές για όλους τους μαθητές ή στοχευμένες για συγκεκριμένα άτομα.
Τα σχολεία είναι καθοριστικά περιβάλλοντα όπου τα παιδιά χτίζουν φιλίες και αναπτύσσουν την αυτοεκτίμησή τους, ενώ έχουν τη δυνατότητα να βασιστούν σε ένα υποστηρικτικό δίκτυο συμμαθητών, προσωπικού του σχολείου και γονέων.
Ως εκ τούτου, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Δράσης για την Ψυχική Υγεία και Ευημερία, τα σχολεία αναγνωρίζονται ως ένας από τους θεμελιώδεις καθοριστικούς παράγοντες για την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων.
Καθώς το προσωπικό των σχολείων έχει άμεση πρόσβαση στη ζωή των νέων ανθρώπων μέσω της καθημερινής επαφής με τους μαθητές και τις οικογένειές τους, πιστεύεται ότι είναι σε θέση όχι μόνο να επισημάνει πιθανά προβλήματα, αλλά και να προσφέρει κατάλληλη, έγκαιρη παρέμβαση.
Εκείνο που ξεκάθαρα χρειάζεται, πέρα από τη στελέχωση όλων των σχολείων με ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, είναι η διασφάλιση της πρόσβασης σε πληροφόρηση και υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ενδυναμώνοντας παιδιά, εφήβους και οικογένειες στην Ελλάδα.
Απαιτείται επίσης βελτίωση της υπάρχουσας επιστημονικής γνώσης, ενίσχυση της έρευνας, υποστήριξη της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης των ειδικών και αξιολόγηση των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Εμείς στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ πιστεύουμε ότι η επένδυση στην ψυχική υγεία των γονέων και οι πρώιμες παρεμβάσεις θεραπείας και ψυχοεκπαίδευσης σε αυτούς για την πρόληψη προβλημάτων στα παιδιά τους πρέπει να αποτελούν κυρίαρχες προτεραιότητες της πολιτείας και όχι μόνο της ιδιωτικής πρωτοβουλίας.
